Zakażenie Helicobacter pylori może przebiegać bez objawów, ale u części osób wiąże się z zapaleniem błony śluzowej żołądka, bólem lub pieczeniem w nadbrzuszu, nudnościami, odbijaniem i szybkim uczuciem sytości. Bakteria jest także ważną przyczyną choroby wrzodowej. Gdy lekarz zaleca eradykację, czyli leczenie mające usunąć zakażenie, pacjent zwykle przyjmuje kilka leków. Antybiotyki, lek hamujący wydzielanie kwasu i czasami preparat bizmutu mogą przejściowo powodować metaliczny smak, brak apetytu, luźne stolce albo dyskomfort w brzuchu.
Dieta przy Helicobacter pylori nie niszczy bakterii i nie może zastąpić pełnej kuracji. Jej zadaniem jest ułatwienie przyjmowania zaleconych leków, ograniczenie dolegliwości, utrzymanie nawodnienia oraz dostarczenie energii i białka. Nie istnieje jedna lista produktów obowiązkowo zakazanych wszystkim zakażonym. Jadłospis powinien zależeć od objawów, tolerancji, zastosowanego schematu leczenia i innych chorób.
Podczas eradykacji często sprawdza się prostsze, lekkostrawne jedzenie w mniejszych porcjach. Nie oznacza to jednak, że przez wiele tygodni trzeba jeść wyłącznie sucharki, kleik i gotowanego kurczaka. Po zakończeniu antybiotykoterapii warto stopniowo wracać do urozmaiconej diety bogatej w warzywa, owoce, pełne ziarna, odpowiednie źródła białka i dobrej jakości tłuszcze. Poniższe wskazówki pomogą przejść przez oba etapy bez niepotrzebnych eliminacji.
Czym jest Helicobacter pylori i dlaczego zakażenie trzeba leczyć?
Helicobacter pylori to bakteria zdolna do życia w środowisku żołądka. Zakażenie może prowadzić do przewlekłego zapalenia błony śluzowej, choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy, a w dłuższej perspektywie zwiększa ryzyko niektórych nowotworów żołądka. Sam brak bólu nie oznacza, że dodatni wynik można zignorować. O wskazaniach do diagnostyki oraz sposobie leczenia decyduje lekarz.
Eradykacja opiera się na odpowiednio dobranych lekach. Schemat może zawierać antybiotyki, inhibitor pompy protonowej lub inny lek zmniejszający kwaśność, a niekiedy bizmut. Dobór zależy między innymi od wcześniejszego leczenia, możliwej oporności bakterii, alergii i lokalnych zaleceń. Nie należy samodzielnie usuwać leku, zmieniać dawki ani skracać kuracji po ustąpieniu objawów. Niepełne leczenie zmniejsza szansę powodzenia i sprzyja problemowi oporności na antybiotyki.
Czy dietą można pozbyć się Helicobacter pylori?
Nie. Czosnek, brokuły, kiełki brokułu, kurkuma, miód, zielona herbata, żurawina czy probiotyk nie zastępują leczenia zaleconego przez lekarza. Niektóre składniki żywności są badane pod kątem wpływu na bakterię lub błonę śluzową, ale dotychczasowe dane nie pozwalają traktować ich jako skutecznej eradykacji. O poprawie samopoczucia również nie można wnioskować, że zakażenie zniknęło.
Nie ma także specjalnej diety wrzodowej, która leczyłaby wrzód trawienny. Produkty dobiera się przede wszystkim do indywidualnej tolerancji. Jeśli konkretny pokarm nasila pieczenie, nudności lub ból, można ograniczyć go w okresie zaostrzenia, a później sprawdzić tolerancję ponownie. Celem nie jest tworzenie stałej i bardzo restrykcyjnej listy zakazów.
Najważniejsze cele diety podczas eradykacji
Kuracja jest skuteczniejsza wtedy, gdy wszystkie leki są przyjmowane zgodnie z planem. Jadłospis powinien ułatwić realizację zaleceń, a nie komplikować dzień. W czasie leczenia warto skoncentrować się na kilku praktycznych celach:
- jeść tyle, aby nie doprowadzać do osłabienia i niezamierzonej utraty masy ciała,
- dostarczać białko potrzebne do regeneracji organizmu,
- pić wystarczającą ilość płynów, szczególnie przy biegunce lub wymiotach,
- wybierać konsystencję i wielkość porcji odpowiednie do aktualnych objawów,
- przestrzegać zaleceń dotyczących łączenia konkretnych leków z jedzeniem, nabiałem, minerałami i alkoholem,
- nie wprowadzać kilku eliminacji jednocześnie bez wyraźnego wskazania.
Jeżeli objawy utrudniają jedzenie lub potrzebujesz planu uwzględniającego leki i inne choroby, pomocna może być indywidualna współpraca dietetyczna. Dietetyk nie zmienia schematu eradykacji, ale może pomóc dopasować posiłki do tolerancji i ograniczyć ryzyko niedoborów.
Co jeść podczas eradykacji Helicobacter pylori?
Nie trzeba automatycznie przechodzić na ścisłą dietę lekkostrawną. Jeśli apetyt jest dobry, a leczenie nie powoduje dolegliwości, można pozostać przy zwykłym, zdrowym jadłospisie. Gdy występują nudności, ból, szybka sytość lub biegunka, warto czasowo uprościć posiłki i wybierać delikatniejsze metody obróbki.
Łagodne produkty zbożowe i źródła energii
Przy nasilonych objawach dobrze tolerowane bywają ryż, drobne kasze, płatki owsiane, ziemniaki, pieczywo pszenne lub mieszane oraz makaron. Produkty pełnoziarniste są wartościowe, ale duża ilość błonnika może przejściowo zwiększać uczucie pełności albo przyspieszać wypróżnienia. Wtedy można na kilka dni wybierać delikatniejsze odpowiedniki, a po poprawie stopniowo wracać do pełnych ziaren.
Warzywa i owoce dopasowane do tolerancji
Warzywa i owoce nie muszą znikać z diety. W czasie gorszej tolerancji można wybierać produkty dojrzałe, obrane, gotowane, duszone lub pieczone. Sprawdzają się na przykład marchew, dynia, cukinia, burak, ziemniaki, banan, pieczone jabłko lub miękka gruszka. Kwaśne owoce i pomidory nie szkodzą każdej osobie, ale mogą zwiększać pieczenie przy podrażnionym żołądku albo współistniejącym refluksie.
Po uspokojeniu objawów warto rozszerzać wybór i wracać również do surowych warzyw oraz owoców ze skórką. Długotrwałe unikanie całych grup nie wspiera różnorodności diety. Tempo zwiększania błonnika powinno zależeć od pracy jelit.
Produkty dostarczające białka
W każdym głównym posiłku warto uwzględnić źródło białka. Mogą to być jajka, ryby, chudy drób, tofu, naturalny jogurt, kefir, skyr, twaróg lub dobrze tolerowane nasiona roślin strączkowych. Przy nudnościach łatwiejsze bywają niewielkie porcje gotowanej ryby, jajko na miękko, delikatny omlet, jogurt albo zupa z dodatkiem rozdrobnionego mięsa.
Strączki nie są zakazane, lecz przy biegunce i wzdęciach mogą powodować dodatkowy dyskomfort. Można czasowo zmniejszyć porcję, wybierać tofu lub dokładnie wypłukaną soczewicę z puszki, a następnie zwiększać ilość zgodnie z tolerancją.
Tłuszcze w umiarkowanej ilości
Oliwa, olej rzepakowy, orzechy, pestki i awokado są wartościowymi produktami. Bardzo tłusty posiłek może jednak opóźniać opróżnianie żołądka oraz nasilać nudności, pełność lub refluks. W trakcie kuracji lepiej rozłożyć tłuszcz między posiłki, unikać smażenia w głębokim tłuszczu i obserwować wielkość porcji.
Jak przygotowywać posiłki przy bólu żołądka i nudnościach?
W okresie nasilenia dolegliwości zwykle najlepiej sprawdza się gotowanie w wodzie lub na parze, duszenie bez wcześniejszego obsmażania i pieczenie. Potrawy powinny mieć temperaturę komfortową dla pacjenta. Bardzo gorące dania i napoje mogą zwiększać dyskomfort, a intensywny zapach gotowania może nasilać nudności.
Pomocne bywa jedzenie czterech lub pięciu mniejszych porcji zamiast dwóch bardzo dużych. Posiłki warto jeść spokojnie i dokładnie gryźć. Nie trzeba jednak trzymać się sztywnej liczby posiłków, jeśli inny układ jest lepiej tolerowany. Przy szybkim uczuciu sytości można oddzielić większą ilość płynu od jedzenia i popijać małymi porcjami w ciągu dnia.
Metaliczny smak, suchość w ustach i brak apetytu
Zmiana odczuwania smaku jest znanym działaniem niepożądanym części leków stosowanych w eradykacji. Bywa nieprzyjemna, ale sama w sobie zwykle nie oznacza alergii ani nieskuteczności terapii. Nie przerywaj leku bez konsultacji. Jeśli objaw jest bardzo silny lub towarzyszą mu wysypka, obrzęk, duszność albo inne niepokojące symptomy, skontaktuj się z lekarzem.
Przy metalicznym posmaku można regularnie popijać wodę, dbać o higienę jamy ustnej i wybierać potrawy o łagodnym zapachu. U części osób pomagają chłodniejsze dania, delikatne zioła, guma bez cukru albo płukanie ust wodą. Kwaśne cukierki nie są dobrym uniwersalnym rozwiązaniem, ponieważ mogą nasilać pieczenie, refluks i podrażniać szkliwo. Sztućce z tworzywa mogą czasem zmniejszać nieprzyjemne odczucie, choć efekt jest indywidualny.
Przy małym apetycie wybieraj niewielkie, ale odżywcze porcje. Do zupy można dodać jajko, rybę, tofu lub rozdrobnione mięso, a do owsianki jogurt albo tolerowany napój sojowy wzbogacany w wapń. Jeśli zapach ciepłych potraw wywołuje nudności, spróbuj posiłków letnich. Długotrwały brak możliwości jedzenia, szybki spadek masy ciała lub trudność w przyjmowaniu płynów wymagają kontaktu z lekarzem.
Czego unikać podczas leczenia Helicobacter pylori?
Najważniejsze ograniczenia wynikają z zastosowanych leków, dlatego pierwszeństwo ma recepta, ulotka oraz zalecenia lekarza lub farmaceuty. Niektóre antybiotyki wchodzą w interakcje z alkoholem, nabiałem, preparatami żelaza, wapnia, magnezu albo lekami zobojętniającymi. Zasady nie są identyczne dla każdego preparatu. Nie należy zgadywać ani kopiować godzin przyjmowania z cudzego schematu.
Poza interakcjami warto czasowo ograniczyć produkty, które wyraźnie nasilają indywidualne objawy. Najczęściej problematyczne bywają:
- alkohol, którego podczas antybiotykoterapii nie należy spożywać bez zgody lekarza,
- bardzo tłuste, smażone i ciężkie dania,
- ostre przyprawy, jeśli zwiększają pieczenie lub ból,
- duże porcje jedzone późnym wieczorem,
- napoje energetyczne i duże ilości kofeiny,
- napoje gazowane, gdy nasilają odbijanie i uczucie pełności,
- produkty bardzo kwaśne, jeśli prowokują objawy.
Nie ma potrzeby zakazywania papryki, cytrusów, kawy czy pomidorów każdemu pacjentowi. Jeżeli nie powodują dolegliwości i nie kolidują z lekiem, mogą pozostać w diecie. Więcej o rozpoznawaniu własnych czynników nasilających zgagę przeczytasz w artykule dieta przy refluksie.
Antybiotyki, nabiał i suplementy mineralne
Nabiał nie jest z zasady zakazany podczas eradykacji. Jogurt, kefir czy skyr mogą być wygodnym źródłem białka. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy konkretny antybiotyk trzeba oddzielić od produktów bogatych w wapń. Dotyczy to również suplementów wapnia, magnezu, cynku i żelaza. Minerały mogą tworzyć z niektórymi lekami połączenia zmniejszające ich wchłanianie.
Najbezpieczniej popijać leki wodą i dokładnie sprawdzić instrukcję dla każdego preparatu. Jeżeli godziny są skomplikowane, poproś farmaceutę o rozpisanie planu. Nie przesuwaj samodzielnie wszystkich dawek tylko po to, aby dopasować je do jadłospisu. W przypadku nudności także trzeba ustalić, czy dany lek wolno przyjąć z posiłkiem.
Czy probiotyk pomaga podczas eradykacji?
Niektóre badania sugerują, że wybrane szczepy probiotyczne mogą zmniejszać część działań niepożądanych antybiotykoterapii. Wyniki zależą jednak od szczepu, dawki i schematu leczenia, a aktualne wytyczne nie dają podstaw do uznania dowolnego probiotyku za obowiązkowy element eradykacji. Probiotyk nie zabija samodzielnie H. pylori i nie zastępuje żadnego leku.
Decyzję o preparacie warto omówić z lekarzem lub farmaceutą. Znaczenie ma pełna nazwa szczepu, nie samo hasło wieloszczepowy. Trzeba również ustalić odstęp od antybiotyku i czas stosowania. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z ciężko obniżoną odpornością, cewnikiem naczyniowym lub poważnym stanem ogólnym.
Fermentowane produkty, takie jak jogurt i kefir, mogą być częścią diety, jeśli są tolerowane i nie kolidują z godziną przyjmowania leku. Nie są jednak równoważne każdemu przebadanemu preparatowi probiotycznemu.
Co robić przy biegunce po antybiotyku?
Łagodniejszy, częstszy stolec może wystąpić w trakcie kuracji. Najważniejsze jest wtedy nawodnienie. Pij wodę małymi porcjami, a przy większych stratach płynów zapytaj lekarza lub farmaceutę o doustny płyn nawadniający. Sama woda nie zawsze uzupełnia sód i glukozę w odpowiednich proporcjach. Słodzone napoje, soki i napoje energetyczne mogą nasilać biegunkę.
Na krótki czas można ograniczyć bardzo tłuste potrawy, alkohol, duże ilości surowych warzyw, otrębów i produktów silnie wzdymających. Nie należy głodzić się ani przez wiele dni opierać diety wyłącznie na bananach i ryżu. Gdy objawy ustępują, jadłospis trzeba stopniowo rozszerzać.
Wodnista biegunka wiele razy na dobę, gorączka, silny ból, krew w stolcu, oznaki odwodnienia albo biegunka utrzymująca się po leczeniu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Po antybiotykach należy brać pod uwagę między innymi zakażenie Clostridioides difficile. Nie stosuj samodzielnie leków hamujących biegunkę przy objawach alarmowych.
Wzdęcia i nieregularne wypróżnienia po eradykacji
Po antybiotykoterapii praca jelit może być przejściowo inna. U części osób pojawiają się gazy, luźniejsze stolce lub zaparcie. Zwykle warto wracać do zwykłego jedzenia etapami, zwiększać błonnik spokojnie, pić płyny i dbać o codzienny ruch. Nie ma potrzeby wykonywania detoksu ani stosowania bardzo kosztownych kuracji mających rzekomo odbudować mikrobiotę.
Jeśli dolegliwości trwają długo, nie należy zakładać, że zawsze są skutkiem zniszczonej flory. Mogą współistnieć nietolerancje, zespół jelita drażliwego, zaparcie, refluks albo inna choroba wymagająca diagnostyki. Praktyczne zasady żywienia przy objawach czynnościowych znajdziesz w poradniku dieta przy IBS.
Dieta po antybiotykoterapii Helicobacter pylori
Po zakończeniu kuracji dieta powinna stawać się coraz bardziej różnorodna. Jeżeli przez kilka dni dominowały produkty lekkostrawne, dodawaj stopniowo pełnoziarniste pieczywo, płatki, grubsze kasze, surowe warzywa, owoce ze skórką, orzechy i strączki. Nie musisz wprowadzać wszystkiego jednego dnia. Obserwuj tolerancję i zwiększaj porcje co kilka dni.
Docelowy jadłospis może opierać się na zasadach diety śródziemnomorskiej. Powinien obejmować:
- różnokolorowe warzywa i owoce,
- pełnoziarniste produkty zbożowe dobrane do tolerancji,
- ryby, jajka, strączki, tofu, drób i naturalne produkty mleczne,
- oliwę, olej rzepakowy, orzechy, pestki i nasiona,
- odpowiednią ilość płynów, głównie wody,
- mniej soli, przetworzonego mięsa i żywności wysokoprzetworzonej.
Nie trzeba bezterminowo utrzymywać diety lekkostrawnej, jeśli nie ma do tego innego wskazania. Zbyt długie ograniczanie błonnika zmniejsza różnorodność posiłków i może sprzyjać zaparciom. Rozszerzanie jadłospisu jest częścią powrotu do zwykłego żywienia.
Czy po eradykacji trzeba odstawić gluten lub laktozę?
Zakażenie H. pylori samo w sobie nie jest wskazaniem do diety bezglutenowej. Gluten należy wykluczyć przy rozpoznanej celiakii lub innym potwierdzonym zaburzeniu zależnym od glutenu. Rozpoczęcie eliminacji przed diagnostyką celiakii może zafałszować wyniki. Więcej informacji znajdziesz w artykule celiakia i dieta bezglutenowa.
Po biegunce może przejściowo pogorszyć się tolerancja laktozy, ale nie dotyczy to każdego pacjenta. Jeśli mleko nasila wzdęcia lub biegunkę, można czasowo wybierać produkty bez laktozy. Jogurt i twarde sery często są tolerowane lepiej. Gdy objawy ustąpią, warto sprawdzić tolerancję ponownie zamiast utrzymywać eliminację bez końca.
Helicobacter pylori a żelazo i witamina B12
Przewlekłe zapalenie żołądka może współistnieć z niedoborem żelaza, a w określonych sytuacjach także witaminy B12. Osłabienie, bladość, duszność przy wysiłku, kołatanie serca, bóle głowy lub mrowienie wymagają konsultacji, ale samymi objawami nie da się rozpoznać niedoboru. Lekarz może zlecić morfologię, ferrytynę, witaminę B12 i inne badania zależnie od obrazu klinicznego.
Żelazo dostarczają mięso, ryby, jajka, strączki, tofu, pestki dyni i produkty zbożowe. Produkty roślinne warto łączyć ze źródłem witaminy C. Suplementów żelaza nie należy włączać na własną rękę, ponieważ mogą powodować zaparcie, nudności i wchodzić w interakcje z lekami. Szczegółowe zasady opisuje artykuł dieta przy anemii, żelazo i ferrytyna.
Kontrola skuteczności leczenia jest konieczna
Ustąpienie bólu, nudności lub zgagi nie potwierdza eradykacji. Po leczeniu trzeba wykonać test potwierdzający usunięcie zakażenia. Stosuje się między innymi test oddechowy, badanie antygenu w kale albo badanie materiału pobranego podczas gastroskopii. Termin i rodzaj badania ustala lekarz.
Wiarygodne badanie wykonuje się po odpowiednim czasie od zakończenia antybiotyków. Leki zmniejszające wydzielanie kwasu, antybiotyki i bizmut mogą dać wynik fałszywie ujemny, dlatego przed testem obowiązują określone przerwy. Nie odstawiaj jednak samodzielnie leku. Zapytaj lekarza, kiedy dokładnie zakończyć jego stosowanie i kiedy wykonać kontrolę.
Przykładowy jadłospis podczas eradykacji
To przykład dla osoby, która toleruje nabiał i nie ma zaleceń kolidujących z porą jego spożycia. Wielkość porcji oraz godziny trzeba dopasować do zapotrzebowania i schematu leków.
- Śniadanie: delikatna owsianka z bananem, jogurtem naturalnym i niewielką ilością mielonego siemienia lnianego.
- Drugie śniadanie: pieczywo z pastą jajeczną i gotowaną lub pieczoną marchewką.
- Obiad: pieczony dorsz, puree ziemniaczane, duszona cukinia i odrobina oleju rzepakowego.
- Podwieczorek: pieczone jabłko z cynamonem oraz skyr albo produkt bez laktozy.
- Kolacja: krem z dyni z dodatkiem czerwonej soczewicy i kromką jasnego lub mieszanego pieczywa.
Przy biegunce, nudnościach albo interakcji leku z nabiałem potrzebne będą zamiany. Jadłospis nie powinien być traktowany jako uniwersalna recepta. Tolerancja może zmieniać się nawet w kolejnych dniach tej samej kuracji.
Najczęstsze błędy podczas eradykacji
- Przerywanie leczenia po poprawie. Brak objawów nie oznacza usunięcia bakterii.
- Popijanie leków kawą, sokiem lub mlekiem. Najbezpieczniejszym wyborem jest woda, o ile lekarz nie zaleci inaczej.
- Ignorowanie interakcji. Nabiał, minerały i alkohol mogą kolidować z częścią leków.
- Jedzenie wyłącznie sucharków i kleiku. Zbyt uboga dieta nie dostarcza wystarczającej ilości białka i mikroskładników.
- Stosowanie przypadkowego probiotyku zamiast leków. Żaden probiotyk nie zastępuje eradykacji.
- Brak badania kontrolnego. Skuteczność terapii trzeba potwierdzić odpowiednim testem.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Pilnej konsultacji wymagają smoliste stolce, krwawe lub fusowate wymioty, nagły silny ból brzucha, omdlenie, trudności w połykaniu, utrzymujące się wymioty, odwodnienie i wyraźne osłabienie. Preparaty bizmutu mogą niegroźnie przyciemniać stolec i język, ale nie należy z góry przypisywać im smolistego stolca, zwłaszcza gdy występują osłabienie, zawroty głowy lub ból. Niepokojące są także niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, narastające trudności w jedzeniu oraz ciężka biegunka podczas lub po antybiotyku.
Przy utrzymujących się problemach żywieniowych warto połączyć opiekę lekarską z dietetyczną. Sposób pracy specjalistki opisuje strona o mnie, a rezultaty wcześniejszych współprac znajdziesz w zakładce efekty. Termin konsultacji można ustalić przez stronę kontakt.
FAQ - dieta przy Helicobacter pylori
Czy można wyleczyć Helicobacter pylori samą dietą?
Nie. Jedzenie może łagodzić objawy i pomagać utrzymać odżywienie, ale nie zastępuje schematu leków zaleconego przez lekarza. Nawet jeśli dolegliwości ustąpią po zmianie diety, zakażenie może nadal być obecne. Po kuracji trzeba wykonać odpowiednie badanie potwierdzające eradykację.
Czy podczas eradykacji można pić kawę?
Kawa nie jest automatycznie zakazana, ale u części osób nasila pieczenie, nudności, ból nadbrzusza lub refluks. W czasie silnych objawów warto zmniejszyć ilość albo czasowo z niej zrezygnować. Kawą nie należy popijać leków. Trzeba również uwzględnić indywidualne zalecenia dotyczące konkretnego schematu terapii.
Czy podczas antybiotykoterapii można jeść jogurt i kefir?
Najczęściej tak, jeśli produkty są dobrze tolerowane. Niektóre antybiotyki wymagają jednak odstępu od nabiału i wapnia, dlatego trzeba sprawdzić ulotkę oraz zalecenia farmaceuty. Jogurt lub kefir nie zastępują antybiotyku ani probiotyku o konkretnym, przebadanym szczepie.
Jak długo stosować dietę lekkostrawną po leczeniu?
Tylko tak długo, jak wymaga tego tolerancja lub inne wskazanie medyczne. Gdy nudności, ból i biegunka ustępują, warto stopniowo wracać do warzyw, pełnych ziaren, orzechów i strączków. Wielotygodniowa, bardzo uboga dieta lekkostrawna nie odbudowuje przewodu pokarmowego i może sprzyjać zaparciom.
Kiedy wykonać test po eradykacji Helicobacter pylori?
Aktualne wytyczne wskazują, że potwierdzenie wyleczenia wykonuje się co najmniej 4 tygodnie po zakończeniu antybiotyków. Inhibitory pompy protonowej zwykle trzeba odstawić odpowiednio wcześniej, często na 2 tygodnie, ponieważ mogą zafałszować wynik. Dokładny termin oraz bezpieczne odstawienie leków zawsze należy ustalić z lekarzem.
Dieta przy Helicobacter pylori - najważniejsze zasady
Podczas eradykacji najważniejsze jest przyjęcie całego zestawu leków zgodnie z rozpisanym schematem. Dieta ma ułatwiać leczenie, zmniejszać dyskomfort i zapobiegać odwodnieniu, ale nie usuwa bakterii. W dniach nasilonych objawów wybieraj mniejsze, prostsze posiłki, gotowane lub pieczone produkty, delikatne źródła białka i płyny. Ogranicz tylko to, co koliduje z lekiem albo rzeczywiście pogarsza samopoczucie.
Po antybiotykoterapii stopniowo zwiększaj różnorodność jadłospisu. Wracaj do warzyw, owoców, pełnych ziaren, strączków, orzechów i zdrowych tłuszczów. Nie wprowadzaj automatycznie diety bezglutenowej, bezlaktozowej ani długotrwałej diety lekkostrawnej. Pamiętaj także o badaniu potwierdzającym skuteczność leczenia. To wynik prawidłowo wykonanego testu, a nie brak bólu, mówi, czy eradykacja się udała.